Dieta Low-FODMAP w zespole jelita drażliwego

Zespół jelita nadwrażliwego, Irritable bowel syndrome (IBS) jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, charakteryzuje się przerywanym bólem brzucha, zmianami rytmu wypróżnień oraz wzdęciami. Choroba ta istotnie pogarsza  jakość życia.

Najnowsze badania informują, iż dieta eliminacyjna Low- FODMAP oraz błonnik rozpuszczalny i probiotyki istotnie zmniejszą dolegliwości u chorych. Dieta Low-FODMAP przynosi potencjalne korzyści w leczeniu chorób zapalnych jelit, SIBO, ponadto zapobiega zaburzeniom żołądkowo- jelitowym indukowanym wysiłkiem fizycznym, dlatego polecana jest również sportowcom, którzy odczuwają dyskomfort związany z zaburzeniami funkcjonowania przewodu pokarmowego.

Jak dotąd nie wyjaśniono pierwotnej przyczyny ZJN. Wiadomo jednak, iż etiologia ZJN jest wieloczynnikowa. W badaniach podkreśla się istotną rolę osi mózg- jelito. Powszechnie uważa się, że tylko prawidłowe funkcjonowanie tej osi zapewni właściwe funkcjonowanie układu pokarmowego. Zaburzenia na osi mózg- jelito oparte są na jej trzech kluczowych składowych: nadwrażliwości trzewnej, zaburzeniu motoryki jelit oraz percepcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN). U chorych w różnym stopniu współwystępuje również zaburzenie flory bakteryjnej. Kolejnym, prawdopodobnym czynnikiem wyzwalającym ZJN jest przebyta infekcja przewodu pokarmowego. Istotną rolę odgrywa podłoże psychospołeczne i czynniki genetyczne. [1]

Dieta Low-FODMAP

FODMAPs występują w szerokiej gamie produktów spożywczych zawierających:

  • laktozę (mleko, lody, twaróg itp.),
  • fruktozę (gruszki, jabłka, miód),
  • oligosacharydy (buraki, brokuł, cebula, soczewica, żyto),
  • poliole (awokado, nektarynki, śliwki itp.)

Produkty bogate w FODMAP przemieszczają się w postaci niezmienionej do jelita cienkiego wykazując działanie osmotyczne i powodując tym samym nagromadzenie się płynów w jego świetle. Skutkiem tego procesu jest przyspieszony pasaż treści jelitowej. W jelicie grubym nierozłożone węglowodany ulegają fermentacji bakteryjnej. Zachodzące procesy są przyczyną powstawania biegunek lub zaparć oraz wzdęć. Dieta o niskiej zawartości FODMAPs powoduje zmniejszenie objawów choroby i skutecznie wpływa na komfort życia pacjenta. Składa się z dwóch etapów, w pierwszym wyklucza się na 6-8 tygodni produkty bogate w FODMAP, następnie, w miarę wyciszania objawów ZJN przechodzi się do drugiej fazy, rozszerzając dietę o produkty bogatsze w FODMAP. Istotny jest fakt, iż większość chorych może wrócić do normalnego sposobu odżywiania, wykluczając tylko niektóre produkty bogate w FODMAP.

Wyeliminowanie z diety produktów z dużą ilością FODMAPS wiąże się z wprowadzeniem restrykcyjnej diety i usunięciem z jadłospisu niektórych produktów. Szczególnie ważne jest zapoznanie się ze składem gotowych produktów, wiele z nich obfituje w FODMAPs. Uważne studiowanie etykiet pozwoli na eliminację niewskazanych składników.  [2,3]

ZESTAWIENIE PRODUKTÓW BOGATYCH I UBOGICH W FODMAP

Produkty Produkty o dużej zawartości FODMAP Produkty o małej zawartości FODMAP
Warzywa Cebula, szparagi, karczochy, brokuły, kalafior, patisony, brukselka, soczewica, groszek zielony, pory, buraki ćwikłowe, kapusta, grzyby, koper włoski, czosnek Marchew, pomidory, ogórki, papryka o wydłużonych strąkach, kapusta chińska, kiełki bambusa, seler, kukurydza, bakłażan, sałata, dynia, kabaczek, słodkie ziemniaki, szczypior
Owoce jabłko, brzoskwinia, mango, gruszka, gruszka chińska, nektarynka, morele, arbuz, suszone owoce, owoce z puszki, śliwki, czereśnie, wiśnie mandarynki, grejpfruty, pomarańcze, truskawki, kiwi, winogrona, cytryny, ananas, jagody
Mleko i produkty mleczne Mleko (krowie, owcze, kozie), mleko skondensowane, jogurty, twaróg, delikatne sery (mascarpone, ricotta), maślanka, kwaśna śmietana, bita śmietana, mleko sojowe Mleko (bez-laktozowe, ryżowe, migdałowe), masło, margaryna, ser brie, ser camembert, ser (szwajcarski, cheddar, parmezan, mozzarella, gouda)

 

Źródło białka Nasiona roślin strączkowych: soczewica, ciecierzyca, fasola, soja Mięso, ryby, drób, jaja, tofu
Pieczywo i produkty zbożowe żyto, pszenica (przede wszystkim w postaci pełnoziarnistej) owies, ryż, komosa ryżowa
Orzechy i nasiona Orzechy nerkowca, pistacje Orzechy włoskie, migdały, orzeszki ziemne, orzechy pekan, orzeszki piniowe, orzechy makadamia, ziarna sezamu, pestki dyni, nasiona słonecznika (wszystkie powyższe w ilości 1 małej garści)
Inne Syrop z agawy, miód, syrop glukozowo- fruktozowy, słodziki (sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol) Cukier kryształ, syrop klonowy, aspartam, stewia

Błonnik- dobry czy zły?

Nadmierne spożycie błonnika pokarmowego -frakcji nierozpuszczalnej w wodzie (np. otręby, gruboziarniste kasze, płatki owsiane) u pacjentów z ZJN powoduje bóle brzucha, wzdęcia i nadmierną produkcję gazów. Natomiast frakcja rozpuszczalna błonnika (owoce, warzywa, nasiona np. siemię lniane, chia) powoduje zmniejszenie dolegliwości, przy dostatecznej podaży wody. [3]

Aktywność fizyczna z zaburzeniach czynnościowych jelit

Umiarkowana aktywność fizyczna powoduje zmniejszenie objawów choroby ze strony układu pokarmowego oraz objawów pozaustrojowych tj. uczucie zmęczenia, depresja, stany lękowe. Aktywność fizyczna wpływa na zmianę pasażu gazów i tranzytu okrężnicy co skutkuje zmniejszeniem dyskomfortu w jamie brzusznej spowodowanej wzdęciami brzucha.

Stres powoduje nasilenie odpowiedzi neuroendokrynnych oraz percepcyjnych zmian trzewnych. Aktywność fizyczna przeciwdziała skutkom stresu, a zatem może korzystnie wpływać na plastyczność mózgu. Uprawianie sportu powoduje zmniejszenie uczucia zmęczenia, stanów depresyjnych oraz lęku- czynników, powodujących wystąpienie objawów ZJN. [4]

Aktywność fizyczna jest to jedna z form niefarmakologicznego leczenia ZJN. Liczne badania potwierdzają, iż u pacjentów aktywnych fizycznie nastąpiło złagodzenie objawów choroby.

 

Bibliografia:

  1. Bartnik W.: Zespół Jelita Drażliwego. Dok. Eletr. http://gastrologia.mp.pl/choroby/jelitogrube/80662,zespol-jelita-drazliwego. 27.11.2015
  2. Wnęk D.: Dieta FODMAP (dieta zalecana w zespole jelita drażliwego). Dok. Eletr. http://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/show.html?id=111607. 19.12.2015
  3. El- Salhy M., Gundersen D.: Diet in irritable bowel syndrome. Nutrition journal 2015, 14, 1, 1-11
  4. Johannesson E., Ringstrom G., Abrahamsson H. i wsp.: Intervention to increase physical activity in irritable bowel syndrome shows long-term positive effects. World Journal of Gastoenterology 2015, 21,2,600-608

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *