Hashimoto- podstawowe zasady żywieniowe

 

Stosujesz racjonalną, zdrową dietę i tyjesz? Wciąż jesteś senna, ospała? Wciąż Ci zimno, masz zimne stopy i dłonie? Cierpisz na zaparcia? Masz nieregularne miesiączki, cierpisz na niepłodność? Być może układ immunologiczny atakuje Twoją tarczycę!

Choroba Hashimoto jest to autoimmunologiczne schorzenie tarczycy, które zwykle prowadzi do niedoczynności tego gruczołu. Właściwa dieta jest bardzo istotna, może ona wyciszyć autoagresję układu odpornościowego i wspomóc leczenie farmakologiczne.

Hashimoto jest związane z pojawieniem się w surowicy krwi przeciwciał przeciwko białkom produkowanym przez tarczycę tj.: anty-TPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej) i anty-TG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie, która uczestniczy w powstaniu T3 i T4). Przeciwciała anty-TPO skierowane są przeciwko tkance tarczycowej powodując powolną jej destrukcję, zaś anty-TG upośledzają zdolność tarczycy do wytwarzania wystarczającej ilości hormonów. W miarę przebiegu choroby wyczerpują się zasoby hormonalne tarczycy i dochodzi do pełnoobjawowej niedoczynności tarczycy. [1]

Podstawą leczenie choroby Hashimoto jest farmakoterapia, tuż obok dietoterapia. Mówi się, że szeroko pojęty „zdrowy styl życia”- odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, zaprzestanie palenia, unikanie stresu- stanowi klucz do walki z chorobą.

Nie istnieje jedna sztandarowa dieta w Hashimoto. Tylko indywidualnie zaplanowany plan żywieniowy, uwzględniający choroby towarzyszące, niedobory i ewentualne nietolerancje pokarmowe może wpłynąć na poprawę stanu zdrowia. Istnieje natomiast kilka uniwersalnych zasad, które warto przestrzegać:

  • Restrykcje kaloryczne nie są wskazane, gdyż mogą powodować wzrost stężenia TSH oraz spadek PPM (podstawowej przemiany materii). [2]
  • Białko- strawienie białka przez organizm wymaga dodatkowego nakładu energii, co w przypadku spowolnionego metabolizmu jest bardzo korzystne. Ponadto aminokwas- tyrozyna jest niezbędny do powstawania hormonów tarczycy. Należy spożywać białko pełnowartościowe, pochodzenia zwierzęcego- jaja, mięso, ryby morskie, produkty mleczne. W przypadku produktów mlecznych zawierających kazeinę- białko potencjalnie alergizujące- należy obserwować reakcje organizmu po spożyciu produktów mlecznych. [2]
  • Tłuszcze- dieta niskotłuszczowa nie jest wskazana. Na szczególne uznanie zasługuję WNKT z rodziny omega-3 z racji działania przeciwzapalnego, co w przypadku choroby autoimmunlogicznej ma duże znaczenie. WNKT omega-3 wspomagają konwersję T4 w T3 w wątrobie, dodatkowo zwiększają metabolizm i wrażliwość komórek organizmu na wolne hormony tarczycy. Źródłem tych kwasów w diecie są: ryby (szczególnie tłuste ryby morskie- śledź, makrela, łosoś), oleje rybie, orzechy (głownie- włoskie), pestki dyni, awokado– te produkty powinny znaleźć się w codziennej diecie chorego. [2]
  • Węglowodany- Przy często współwystępującej insulinooporności zaleca się spożywanie węglowodanów o niskim IG, czyli węglowodanów złożonych o dużej ilości błonnika i składników mineralnych- grube kasze, brązowy ryż, pełnoziarniste pieczywo, ciemne makarony. Produkty te nie powodują hiperinsulinemii po -posiłkowej, ponadto, ze względu na dużą zawartość błonnika- usprawniają motorykę przewodu pokarmowego. [2]

Składniki mineralne i witaminy niezwykle istotne w chorobie Hashimoto:

  • Jod–  jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy: T4 i jej aktywnej formy- T3. Przyjmowanie dużych dawek jodu może zaostrzyć odpowiedź immunologiczną przeciwko antygenom tarczycy. Podczas suplementacji jodem należy zadbać o prawidłowe stężenie selenu. Jod występuje przede wszystkim w rybach (dorsz, halibut), owocach morza, wodorostach oraz w mniejszej ilości w  produktach mlecznych. [3-4]
  • Selen– jest składnikiem dejodynaz- enzymów, które odpowiadają za konwersję wolnych hormonów tarczycy (T4 do T3). Wbudowany jest także w inny enzym – peroksydazę glutationową, która ma właściwości antyoksydacyjne, jest także niezwykle istotna dla układu immunologicznego, gdyż wycisza toczący się proces zapalny. Niedobór selenu upośledza przyswajanie jodu, natomiast optymalna jego ilość chroni przed toksycznym działaniem tego pierwiastka. Selen działa przeciwzapalnie. Pacjentom z Hashimoto zaleca się spożywanie: krewetek, jaj, ryb: dorsz, tuńczyk, halibut, sardynki. [5-7]
  • Witamina D– wyniki wielu badań wykazały, że TSH miało tym wyższą wartość, im większy był deficyt tej witaminy, wykazano również, że stężenia witaminy D są istotnie niższe u osób chorujących w porównaniu do osób zdrowych. Poziom witaminy D w surowicy krwi był związany z ilością przeciwciał anty-TG i anty-TPO. Warto więc oznaczyć poziom witaminy D3 w surowicy krwi i przy ewentualnym niedoborze- suplementować tą witaminę (zgodnie z zaleceniem lekarza). Ryby oraz oleje są dobrym źródłem tej witaminy.[8-9]
  • Żelazo– jest składnikiem peroksydazy jodującej, czyli enzymu, który jest niezbędny w syntezie hormonów tarczycy. Niedobór żelaza upośledza konwersję T4 w T3 oraz potęguje produkcję TSH. Warto więc włączyć do planu żywieniowego czerwone mięso np. wołowe, wątróbkę. [10]
  • Cynk– niedobór cynku powoduje wzrost przeciwciał anty-TPO i anty-TG. Potrzebny jest do właściwej konwersji i produkcji TSH oraz T3. Źródłem cynku w diecie są: krewetki, mięso, ryby, jaja, pestki dyni oraz kasza gryczana, produkty pełnoziarniste i zarodki pszenne. [11]

Kontrowersje wokół glutenu…

Zdaniem wielu naukowców współwystępowanie nadwrażliwości na gluten i choroby Hashimoto sięga od 3,2% do 43%, a ryzyko celiakii u osób z chorobą Hashimoto jest 10 razy większe niż u osób zdrowych.

 

Oczywistym jest, iż nie każdy chory z Hashimoto musi stosować dietę eliminacyjną. Brak jest dowodów naukowych, które jednoznacznie wskazują na obowiązek zastosowania diety bezglutenowej w chorobach tarczycy u osób, u których nie stwierdzono celiakii, alergii czy nietolerancji glutenu. Choroba Hashimoto jest to choroba autoimmunologiczna, w związku z tym chorzy mają większe predyspozycje do zachorowania na inne choroby z tej grupy np. reumatoidalne zapalenie stawów, celiakię, nieswoiste zapalenia jelit (NZJ). Faktem jest, że chorzy stosujący dawki > 125 mg/d hormonów tarczycy powinni wykonać badania w kierunku celiakii. Należy pamiętać, iż dieta eliminacyjna nieprawidłowo zbilansowana przyniesie w tym przypadku więcej szkody niż pożytku. [12-13]

Jeśli występują u Ciebie objawy celiakii przed eliminacją glutenu udaj się do specjalisty- gastroenterologa. Badania, które możesz wykonać w celu potwierdzenie / wykluczenia celiakii:

  • Przeciwciała anty- tTG2 w klasie + całkowite IgA w surowicy
  • (jeśli występują niedobory IgA)– przeciwciała anty- tTG2 w klasie IgG
  • Przeciwciała anty-DGP w klasie IgG
  • Przeciwciała anty-EMA w klasie IgA
  • Badania genetyczne: oznaczenie HLA-DQ2 i HLA-DQ8 (ich obecność stwierdza się u prawie wszystkich chorujących na celiakie, ok. 30–40% zdrowych osób również posiada wymienione genotypy, a mimo to celiakia się u nich nie rozwinie)
  • Biopsja jelita cienkiego i ocena zmian histologicznych według skali Marsha [14]

Aktywność fizyczna jako jeden z elementów „zdrowego stylu życia”….

….jest szczególnie istotna.  Wykazano wzrost T3 podczas długotrwałego treningu wytrzymałościowego (kardio). Ponadto w tej samej pracy zbadano wpływ aktywności fizycznej na poziom insuliny w surowicy krwi- zauważono spadek insuliny wraz ze wzrostem czasu trwania aktywności fizycznej. Związku tego nie zaobserwowano podczas ćwiczeń siłowych. Hashimoto często występuje w parze z insulinooponością. Wnioski: postaw na kardio! Jogging, pływanie, taniec… [15]

Rozwiązania, które stosuje w praktyce dietetycznej:

Spotykam się coraz częściej z pacjentkami (głównie) chorującymi na Hashimoto. Co zwykle przynosi efekty? Przede wszystkim zbilansowana, normokaloryczna dieta. Nie są to diety niskokaloryczne, które mogą bardziej zaszkodzić niż pomóc, kaloryczność dostosowana jest do każdego pacjenta indywidualnie. W terapii skupiamy się na dostarczeniu składników o których mowa w artykule: jod, selen, żelazo, cynk, witamina D, kwasy omega-3. Niezwykle istotna jest również aktywność fizyczna. Podstawą leczenie Hashimoto jest farmakoterpia, o której należy pamiętać. „Tarczyca lubi spokój”- stres istotnie wpływa na pracę tarczycy, dlatego warto codziennie znaleźć chwilę dla siebie i swojej tarczycy!

Bibliografia:

  1. Przybylik- Mazurek E., Hubalewska-Dydejczyk A., Huszno B.: Niedoczynność tarczycy na tle autoimmunologicznym, Katedra i Klinika Endokrynologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Alergologia i Immunologia. 2007;4(3-4):64-69
  2. Ratajczak A., Moszak M., Grzymisławski M.: Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto, Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, Piel Zdr Publ, 2017;7(4): 305–311
  3. Gołkowski F., Buziak-BerezaM., Trofimiuk M. i wsp.: Increased prevalence of hyperthyroidism as an early and transient side-effect of implrementing iodine prophylaxis. Public Healt Nutr. 2007;10:799-802
  4. Michael l. Liontiris, Elias E. Mazokopakis: A concise review of Hashimoto thyroiditis (HT) and the importance of iodine, selenium, vitamin D and gluten on the autoimmunity and dietary management of HT patients. Points that need more invesigaion. Hell J Nucl Med 2017;20(1):51-56
  5. Negro R.: Selenium and thyroid autoimmunity. Biologies, 2008;2(2):265-273
  6. Pirola I., Gandossi E., Agosti B., i wsp.: Selenium supplementation could restore euthyroidism in subclinical hypothyroid patients with autoimmune thyroiditis. Endokrynol Pol, 2016;67(6):567–571
  7. Socha K., Dziemianowicz M., Omeljaniuk WJ., i wsp.:Nawyki żywieniowe, a stężenie selenu w surowicy u pacjentów z chorobą Hashimoto. Probl Hig Epidemiol, 2012;93(4):824–827
  8. Kivity S., Agmon-Levin N., Zisappl M., i wsp.: Vitamin D and autoimmune thyroid disease. Cellular&Molecular Immunology, 2011; 8:243-257.
  9. Lizis-Kolus K.: Ocena wpływu niedoboru witaminy D na przebieg choroby Hashimoto u chorych w województwie świętokrzyskim[praca doktorska], Kraków, Uniwersytet Jagielloński; 2015
  10. Zimmermann M.B., Köhrle J., The Impact of Iron and Selenium Deficiencies on Iodine and Thyroid metabolism: Biochemistry and Relevance to Public Health, Thyroid, 2002;12(10):867−878
  11. Mahmoodianfard S., Vafa M., Golgiri F. i wsp.: Effects of Zinc and Selenium Supplementation on Thyroid Function in Overweight and Obese Hypothyroid Female Patients: A Randomized Double-Blind Controlled Trial. J Am Coll Nutr. 2015;34(5):391-9
  12. Sharma BR., Joshi AS., Varthakavi PK., i wsp.: Celiac autoimmunity in autoimmune thyroid disease is highly prevalent with a questionable impact. Indian J Endocrinol Metab. 2016;20(1):97-100
  13. Zubarik R., Ganguly E., Nathan M. i wsp., Celiac disease detection in hypothyroid patients requiring elevated thyroid supplementation: A prospective cohort study, Eur J Intern Med. 2015;26(10):825–829
  14. Leonard M.M. i wsp., Celiac Disease and Nonceliac Gluten Sensitivity: A Review, „JAMA” 15, 318(7), 2017, 647–656
  15. Wojtasik W., Szulc A., Kołodziejczyk M., i wsp.: Wpływ wysiłku fizycznego na homeostazę i środowisko wewnętrzne organizmu. Journal od Education, Health and Sport. 2015;5(9):754-67

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *